Divan Nesri, Divan Nesri’nin Genel Özellikleri ve bölümleri

Divan Nesri’nin Genel Özellikleri:

  • Dil, konu ve tür yönünden Arap ve İran edebiyatlarının etkisindedir.
  • Konu ve düşünceden çok, söyleyiş güzelliğine önem verilir.
  • Dili yabancı sözcük ve tamlamalarla yüklüdür. Söz sanatlarına ve mecazlara önem verilir. Cümleler uzundur. Paragraf düzeni yoktur.
  • Cümlelere yerleştirilen secilerle (uyaklı sözlerle) şiirdekine benzer bir ahenk yaratılmaya çalışılır.
  • Noktalama işareti kullanılmaz.
  • Düzyazıda dini-ahlaki konular ağırlıklı olarak işlenir. Tarihi olaylar, gezi izlenimleri, toplumsal sorunlar, bireysel duygular gibi konuların da işlendiği olur.
Divan Nesri’nin Bölümleri

Sade (Yalın) Nesir:

  • Halka hitap için yazılmış, dili ağır olmayan nesirdir. Yabancı sözcük ve tamlama sayısı azdır. Anlaşılması güç söz sanatları yapılmaz.
  • Masallar, efsaneler, menkıbeler, destanlar, dini ve tasavvufi konular, tarih ve gezi eserleri, o devre göre, sade bir dille yazılmaya çalışılmıştır.

Sade nesir örnekleri olarak aşağıdaki eserlerden söz edilebilir:

  • Seydi Ali Reis’in Mir’atü’l-Memalik adlı gezi yazısı ve Kitabü’l Muhit adlı coğrafya kitabı (16. yüzyıl)
  • Sehi Bey’in Heşt Behişt adlı şuara tezkiresi (16. yüzyıl)
  • Aşıkpaşazade’nin Tevarih-i Al-i Osman (Osmanlı Tarihi) adlı eseri (15. yüzyıl)
  • Mercimek Ahmed’in Kabusname tercümesi (15. yüzyıl)
  • Kul Mes’ut’un Kelile ve Dimme tercümesi (14. yüzyıl)
  • Evliya Çelebi Seyahatnamesi (17.yüzyıl)

Orta Nesir:

  • Orta düzyazı ise, divan edebiyatının hemen hemen bütün klasik yazarlarının yazdığı bir türdür. Yer yer süslü nesrin niteliklerini taşımakla beraber anlatmak istediğini anlaşılır bir şekilde ortaya koyan nesirdir.
  • Belirgin özellikleri, söz ve anlam oyunlarından, hüner ve marifet göstermekten kaçınılmış ve içeriğin ön planda tutulmuş olmasıdır.
  • Özellikle tarih, gezi, coğrafya ve din kitapları bu türde yazılmıştır.

Sanatlı (Süslü) Nesir:

  • Şiirdeki gösterişli mecazlar ve söz sanatlarıyla süslenmiş, secili nesirdir.
  • Sinan Paşa (15. yüzyıl) Tazarruname adlı eseriyle bu alanın ilk örneği verilmiştir.
  • Fuzuli’nin (16. yüzyıl) Şikâyetname’si Türkçe yazdığı diğer bazı mektupları Veysi ve Nergisi adlı yazarların (17.yüzyıl) eserleri sanatlı nesir örneğidir.

Labels:



comment closed