tarihi kırkpınar güreşleri hangi ilimizde yapılır

Kırkpınar Şenlikleri
Kırkpınar Heykeli-Büyük Resim için Tıklayın!Edirne'nin geleneksel yağlı güreşi Kırkpınar, yalnızca bir güreş olayı değil, kentte yaşamı da etkileyen bir olaydır. 2005 yılında 644'üncüsü yapılan Kırkpınar güreşleri efsanevi bir kökene dayanır. Bu bölümde Kırkpınar Etkinliği, tarihi geçmişi, gelenekleri, söylenceleri ve günümüzdeki konumuyla değerlendirilecektir.

Kırkpınar Söylencesi

GüreşçilerOrhan Gazi'nin Rumeli'yi ele geçirmek amacıyla düzenlediği seferler sırasında, kardeşi Süleyman Paşa 40 askerle Domuzhisarı üstünde yürür. Salla karşı kıyıya geçerler. Domuzhisarı'nı ele geçirirler. Öbür hisarların da ele geçirilmesinden sonra, 40 kişilik öncü birlik geri döner.İşte bu sefer sırasında gruptaki askerler, mola verdikleri her yerde güreşe tutuşurlarmış, bu birlikten iki yiğitin tutuştukları güreşte ise bir türlü kazanan olmazmış. Önce şimdi Yunanistan sınırlar içindeki Samona'da güreşe tutuşmuşlar,günlerce süren güreşte çiftin yenişememiş. Daha sonra, Hıdrellez gününde, Ahırköy çayırında(bazılarına göre Edirne'ye 17 km. ötede Ortaköy Şosesi üzerlerinde), aynı çift yeniden güreşe tutuşmuş.Sabahtan geceyarısına değin süren güreşte, ikisi de solukları kesilip çayıra yığılıp kalmış, vefat etmişler.Arkadaşları da onları bir incir ağacı altına gömmüş.

Yılllar sonra çıktıkları bir başka seferde arkadaşlarının mezarı başına gelen savaşçılar, burada akan gür bir pınar görürler. Halk orada yatanların "Kırklardan" (ermiş) olduğuna inanır. Yöreyi Kırkpınar diye adlandırır. Bir söylenceye göre de, oraya ayak basanlar 40 kişi olduklarından adı Kırkpınar kalmıştır. Sonraki yıllarda aynı yerde ölen kişilerin anısına güreş tutulmaya başlanmıştır. Zamanla gelenekselleşmiş ve Kırkpınar Yağlı güreşlerine dönüşmüştür.
Bir başka Kırkpınar değerlendirmesi de; bu güreşlerin, Türkler Edirne'yi almadan yüz yıl önce Rumeli'ye geçen Sarı Saltuk tarafından oralara taşındığı ve Türklerin sonradan Sultan I.Murat döneminde bu güreşlere sahip çıktığı yönündedir.

Cumhuriyet Döneminde Kırkpınar Güreşleri

Yenik bir GüreşçiKırkpınar Güreşleri, önce Balkan Savaşları; sonra I.Dünya Savaşı ve Yunan İşgali nedeniyle sınırlarımızın geçirdiği değişiklikler yüzünden asıl yerinde (Yunanistan'ın Samona Köyü Merası) ve kendi düzeninde yapılamazken, bir süre, Edirne dışında kalan ve Virantekke denilen yerde gerçekleştirilmiştir.
Cumhuriyet sonrasında (1924) ise, Kırkpınar adıyla değilse bile, ilk güreşler; dönemin Edirne Milli Eğitim Müdürü İsmail Habib Sevük tarafından, Türk Ocağı'na yardım amacıyla ve Sarayiçi'nde düzenlenmiştir.
Sonra bir süre Kırkpınar ağaları tarafından düzenlenen güreşler, izleyen yıllarda, Çocuk Esirgeme Kurumu ve Kızılay yöneticileri tarafından kurum yararına gerçekleştirilmiş; 1946 yılında Edirne Belediyesine geçmiştir.

Kırkpınar Güreşlerinde Ne Nedir?

Kırkpınar Etkinliklerinin vazgeçilmez unsurları şunlardır:

Kırkpınar Ağaları

Eskiden güreşler ağanın denetiminde yapılırdı. Kırkpınar Güreşlerinin en ilginç yönü Kırkpınar ağalığıdır.Pehlivanları çağıran, yarışmaları düzenleyen, gelen konukları ağırlayan, yemek ve yatacak yerlerini temin eden, örf ve adetlere uygun olarak güreşlerin yapılmasını sağlayan , ödüller veren ve güvenlik düzeni alan yetkilidir.
1950 yılından bugüne kadar Kırkpınar ağaları şunlardır:

YILIKIRKPINAR AĞASI
1950Edirneli Murat Şener
1951Edirneli Murat Şener
1952Edirneli Murat Şener
1953Edirneli Nurettin Manyas
1954Edirneli Yaşar Yardımcı
1955Edirneli Mehmet Çardaktan
1956Edirneli İbrahim Bildik
1957Edirneli Hüseyin Özakıncı
1958Edirneli Ahmet Merter
1959Edirneli Ahmet Merter
1960Edirneli Salim Doğramacılar
1961Edirneli Hilmi Atakan
1962Edirneli Muhittin Ağaoğulları
1963Edirneli Ali Rıza Keleşoğlu
1964Edirneli Hasan Vatan
1965Edirneli Hakkı Meriç
1966Edirneli Muzaffer Bilge
1967Çanakkaleli Muzaffer Şahin
1968Çanakkaleli Muzaffer Şahin
1969Karamürselli Gazanfer Bilge
1970Karamürselli Gazanfer Bilge
1971İstanbullu Celal Hacı Eyüboğlu
1972Babaeskili Doğan Görkey
1973Tokatlı Hamit Kaplan
1974Samsunlu Şevki Alan
1975Akyazılı Zülküf Karabulut
1976Akyazılı Zülküf Karabulut
1977Edirneli Murat Şener
1978Tekirdağlı Sebahattin Tekcan
1979Bandırmalı Süleyman Özmercan
1980Edirneli Cemal Pul
1981Edirneli Mehmet İriş
1982Edirneli Ali Ayağ
1983Edirneli Ali Ayağ
1984İstanbullu Mustafa Bilgin
1985İstanbullu Mustafa Bilgin
1986İstanbullu Halil Kılıçoğlu
1987Samsunlu Hasbi Menteşeoğlu
1988Bursalı İbrahim Çayla
1989Malatyalı Kemal Özkan
1990Çanakkaleli Murat Köse
1991Bayburtlu Alper Yazoğlu
1992Bayburtlu Alper Yazoğlu
1993Bayburtlu Alper Yazoğlu
1994İstanbullu Oğuzhan Bilgin
1995Tokatlı Hüseyin Şahin
1996Tokatlı Hüseyin Şahin
1997Tokatlı Hüseyin Şahin
1998Tokatlı Hüseyin Şahin
1999Babaeskili Ayhan Sezer
2000Emin Doğnasoy
2001Mustafa Saruhan Adına Oğlu Murat Saruhan
2002Mardinli M.Sait Yavuz
2003Necdet Çakır
2004Edirneli Mustafa Altunhan
2005İzmitli Adem Tüysüz
2006İzmitli Adem Tüysüz

Başpehlivan

GüreşçilerKırkpınar'ın en büyük ödülünü Başpehlivan alır ve bir yıl süreyle Türkiye Başpehlivanı ünvanını elinde tutar. Bu ünvanı üç yıl arka arkaya koruduğu takdirde Altın kemerin sahibi olur. Diğer kategorilerde birinci olanlara ve dereceye giren pehlivanlara verilen ödül ise özendirme niteliğindedir. Pehlivan ödülü para olacağı gibidir. Eski yıllarda Başpehlivana deve, baş-altı pehlivanına boğa, büyük-orta ya kısrak, diğer boylara da bunlara benzer ödüller verilirdi.
Cumhuriyet döneminde Kırkpınar başpehlivanları şunlardır:

YILIKIRKPINAR BAŞPEHLİVANI
1924Arnavut Benli Abdullah
1925Geçkinli Yusuf Pehlivan
1926Edirneli Kara Emin
1927Manisalı Rıfat
1928Kandıralı Kayakçı Ahmet
1929Gastirvalı Mülayim Pehlivan
1930Bandırmalı Kara Ali
1931Bandırmalı Kara Ali
1932Bandırmalı Kara Ali
1933Bandırmalı Kara Ali
1934Gastivarlı Mülayim Pehlivan İle Tekirdağlı Hüseyin Alkaya
1935Tekirdağlı Hüseyin Alkaya
1936Tekirdağlı Hüseyin Alkaya
1937Tekirdağlı Hüseyin Alkaya
1938Tekirdağlı Hüseyin Alkaya
1939Tekirdağlı Hüseyin Alkaya
1940Tekirdağlı Hüseyin Alkaya
1941Tekirdağlı Hüseyin Alkaya
1942Kurtdereli Mehmet
1943Babaeskili İbrahim Esdi
1944Hayrabolulu Süleyman
1945Babaeskili İbrahim Esdi
1946Sındırgılı Şerif Pehlivan
1947Düzceli Çolak İsmail Atay İle Hayrabolulu Süleyman
1948Kuleli Mustafa Pehlivan
1949Sındırgılı Şerif Pehlivan
1950Hayrabolulu Süleyman
1951İzmitli İrfan Atan
1952Balıkesirli Tarzan Mehmet
1953İzmitli İrfan Atan
1954Samsunlu İbrahim Karabacak
1955İzmitli İrfan Atan
1956Samsunlu İbrahim Karabacak
1957Bandırmalı Hasan Acar
1958İzmitli Adil Atan
1959Samsunlu İbtahim Karabacak
1960Samsunlu İbtahim Karabacak
1961Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı
1962İzmirli Kara Ali Çelik İle Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı
1963Adapazarlı Sezai Kanmaz
1964Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı
1965İzmirli Kara Ali Çelik
1966Ordulu Mustafa Bük
1967Ordulu Mustafa Büku
1968Ordulu Mustafa Bük
1969Babaeskili Nazmi Uzun
1970İzmirli Kara Ali Çelik İle Karamürselli Aydın Demir
1971Hasan Şahin
1972Arap Mustafa Yıldız
1973Ordulu Davut Yılmaz
1974İzmirli Kara Ali Çelik
1975Yarıda Kaldı
1976Karamürselli Aydın Demir
1977Karamürselli Aydın Demir
1978Karamürselli Aydın Demir
1979Sabri Demir
1980Muğlalı Mehmet Güçlü
1981Arap Mustafa Yılmaz
1982Denizlili Hüseyin Çokal
1983Denizlili Hüseyin Çokal
1984Denizlili Hüseyin Çokal
1985Sabri Acar
1986İbrahim Gümüş
1987Recep Kılıç
1988Recep Gürbüz
1989Saffet Kayalı
1990Karamürselli Ahmet Taşçı
1991Karamürselli Ahmet Taşçı
1992Karamürselli Ahmet Taşçı
1993Karamürselli Ahmet Taşçı
1994Karamürselli Ahmet Taşçı
1995Karamürselli Ahmet Taşçı
1996Karamürselli Ahmet Taşçı
1997Karamürselli Ahmet Taşçı
1998Cengiz Elbeyi
1999Karamürselli Ahmet Taşçı
2000Karamürselli Ahmet Taşçı
2001Ankaralı Vedat Ergin
2002Hasan Tuna
2003Kenan Şimşek
2004Samsunlu Recep Kara
2005Karamürselli Ahmet Taşçı
2006Antalyalı Osman Aynur

Cazgır

CazgırYağlı güreşte pehlivanları seyircilere tanıtan, güreşe başlatan kişiye Cazgır veya Salavatçı denir.Cazgır hakem heyetinin eşleştirdiği pehlivanların adlarını, sanlarını, oyunlardaki hünerlerini, uygun mısra ve dualarla tanıtır.

Yağlanma

Güreşler, kavranması güç olsun diye, pehlivanlar güreş meydanının uygun bir yerinde yağ ve su ile doldurulmuş kazanların etrafında yağlanırlar. Pehlivanlar önce sağ el ile sol omuza, göğüse, kol ve kispete yağ sürerler, daha sonra sol el ile aynı işlemi yaparlar. Güreş başladıktan sonra pehlivanlar çayırda dolaşan ibrikçilerden diledikleri zaman yağ ve su alabilirler.

Peşrev

Güreşçi TemizlenirkenPeşrev, bir ısınma ve kültür-fizik hareketidir. Ahenkli bir şekilde yapılan bu hareketler, seyircilerin zevkini okşar, pehlivanın moralini yükseltir. Pehlivan peşrev ile nefesini, kaslarını ve kalbini biraz sonra başlayacak olan mücadeleye hazırlar.
Güreşmek üzere hakem heyeti önüne gelmiş pehlivanların cazgır tarafında takdimi ve duası yapıldıktan sonra verdiği işaretle, çalınmaya başlayan davulların ve zurnaların nağmeleri arasında pehlivanlar ahenkli bir şekilde ellerini ve kollarını sallayarak peşreve başlarlar. Peşrevde üç kez ileri, üç kez de geri gidişten sonra yere sol diz ile çökülerek önce sağ el yere , dize , dudağa ve alına üç defa değdirilir. Hatta bazıları tarafından bir ot koparılarak ağza alınır ve ısırılır. Bu merasim bittikten sonra tekrar sıçrayarak arada sırada Hayda bre pehlivan diye bağırılır. Karşılıklı gidiş ve gelişten sonra hasmın paçaları yoklanır ve sırtı sıvazlanır, enseler bağlanır, eller tutuşur ve birkaç defa sallanılır, güreşe böylece girilmiş olur.

Kispet

Yağlı güreşe çıkan her pehlivanın güreş malzemesinin başında Kispet gelir. Manda, dana ve malak derisinden yapılan kispetin bel kısmı dört parmak genişliğinde ve kalın olur. Beli sarması için kalın ip geçirilir ,bu kısma Kasnak denir. Kispetin diz kapağının altına gelen yere Paça denir. Paça ile baldır arasına Paçabent denilen keçe konur , deri kısım keçenin üzerine çekilir ve üzeri sicimle sıkıca bağlanır. Sıkı bağlanmayan paçadan içeri giren parmaklar sayesinde oyun almak kolaylaşır.

Zembil

Kispetler Zembil adı verilen sazdan bittiğinde kispet temizlenir derisinin kurumaması için yağlanır ve bir sonraki güreşe hazırlık yapmak üzere zembile konur. Güreşi bırakan pehlivan zembilini duvara asarak bir daha güreşmeyeceğini anlatmak ister.

Davul ve Zurna

ZurnacıKırkpınar da davul ve zurnacılık belli gruplara açık artırma ile verilir. Davul ve zurnalar eşliğinde güreşçiler Tutuş'a çağrılır ve güreş havaları ile hem pehlivanlar, hem de seyirciler coşturulur.

Kırmızı Dipli Mum

Kırmızı dipli mum bildiğimiz parafin mumların dip tarafına kırmızı boya sürülmüş olanıdır. Kırkpınar ağalığını yüklenen kişiler Mart ayı başından itibaren köylere, kasabalara, şehirlere Mühürlü Kırmızı Dipli Mumları göndererek panayırın ne zaman açılacağını, güreşlerin hangi tarihte yapılacağını bildirirlerdi. Kırmızı dipli mumlar köy ve kasabaların kahvelerinin yüksekçe bir yerine asılır, böylece herkes Kırkpınar'a davet edildiklerini anlarlardı.

Yağlı Güreş Oyunları

Bir Güreş Oyunu AnıYağlı Güreşlerdeki oyunlar; ayakta yapılan oyunlar ve yerde yapılan oyunlar olarak maksatlarına göre , Elense, İç tırpan, dış tırpan, kaz kanadı, ayakta güreşi bağlama, budama, paça, kazık, kepçe, ters kepçe, kılıç atma, payanda, kemane, kemane çekme, kol bastı, tilki kuyruğu, köpek kuyruğu, yerde sürüme, köstek, künde (oturak kündesi, ayak kündesi, şark kündesi, bel kündesi), boyunduruk, kurt kapanı, yanbaş ve kombine oyunlar paça kazık, ellerin kenetlenmesi, sarma, cezayir sarması gibi sıralanabilir.

Yağlı Güreşlerde Cezalar

Ceza gerektiren konular şunlardır :
  • Rakibe , hakeme veya seyircilere söz veya el kol hareketi ile hakaret etmek,
  • Güreş esnasında rakibi ile münakaşa etmek ,tartışmak,
  • Ciddi güreş yapmamak, şike yapmak.
Yağlı güreşlerde yasak oyun ve diğer yağlı güreş kurallarına uymamak, hakem uyarılarını dinlememek. Müsabakalar eleme usulü olup, yenilen elenir, kazanan devam eder.

Kırkpınar Töre ve Gelenekleri

Kırkpınar Güreşlerinin kendine özgü kuralları ve töreleri vardır. Düzenleme görevi Kırkpınar Ağasındadır. Ağalık, açık arttırmada bir koça en çok para verende kalır.Ağa, güreşleri düzenler, tüm masrafları da üstlenir. "Er Meydanı" da denen Kırkpınar'da güreşçileri halka tanıtan, güreşleri halka sunmak için "peşrev" çeken, "cazgır"lar da ilginç bir görüntü sergiler.
Kırmızı Dipli MumHıdrellez'den 20-25 gün önce Ağa, yöredeki yerleşim merkezlerine tanınmış kişi ve pehlivanlara, kırmızı dipli mumlarla çağrı gönderir. Güreşlere bir hafta kala, çevreden esnaf ve satıcılar meydanın çevresindeki işyerlerinde mallarını sergilemeye başlarlar.

Günümüzde, Kırkpınar güreşlerinin tarihi, her yıl Edirne Belediyesince tespit edilerek ilan edilmektedir.Geleneklerin korunduğu güreşler, halen yürürlükte bulunan 14 Mayıs 1984 tarihli 18401 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Yağlı Güreş Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak düzenlenmektedir. Hakemler, kule ve meydan hakemleri olarak yönetmelik hükümlerine göre görev yaparlar. Pehlivanların kayıt işlemleri, sağlık muayeneleri ve boy ayrımları görevli hakemlerce yerine getirilir.
İlk gün hazırlık niteliğinde güreşler yapılır. Pehlivanların belden yukarıları çıplaktır. Meşin deriden "kıspet" denilen paçaları dar bir don giyerler. Yağlanıp tartıya çıkarlar. Daha sonra "cazgır" lar, onları "peşrev" çekerek tanıtır.

Peşrevin ardından davul-zurna eşliğinde güreşçiler "tutuş"a davet edilir.Gelir, el sıkışır ve halkı selamlarlar. Eski pehlivanlardan Ağa'nın seçtiği hakemler güreşi izler ve kararlarını bildirirler. İlk iki günde "deste", "küçük", ve "orta" boy güreşleri yapılır. Üçüncü gün "başaltı" ve "başpehlivanlık" güreşleri yapılır.
Güreşlerin sonunda sonraki yılın Kırkpınar Ağasının belirlenmesiyle, eski ağaların çadırına gidilir. Kutlama sonucunda yeni ağanın çadırına dönülür. Tellal, cazgır, meydancı, sucu, yağcı gibi hizmet edenlere yeni ağa uygun bahşişler verir. Ödül töreninin ardından eski ağa, kapanış niteliğinde mevlit okutur.
Kırkpınar'da dereceye giren pehlivanlara çeşitli kamu kurum ve kuruluşları ile özel kişi ve kuruluşlarca çeşitli hediyeler verilir.

Baş pehlivana Altın Kemer takılır. Eğer Baş pehlivan üç yıl ardarda Altın Kemer'i kazanırsa kemerin sahibi olur.
Edirne Belediyesince de ilk üç dereceye giren pehlivanlara altın, gümüş, bronz, madalya ve kategorilere göre tesbit edilen para ödülü verilir. Bunun yanısıra güreşe katılan tüm pehlivanlara yolluk ve tur ücreti ödenir.
Edirne Belediyesi Kırkpınar güreş ve şenliklerinin turistik önemini de dikkate alarak gerek yurt içi, gerekse yurtdışında da ilgi görmesi için çalışmalar yapmaktadır.

Kel Aliço'nun Kırılamayan Rekoru

Cumhuriyet öncesi tespit edilebilen en uzun süreli ilk Başpehlivanı Kel Aliço'dur ve 26 yıl boyunca Kırkpınar Başpehlivanı olmuştur. Adalı Halil'in de ustası olan Kel Aliço, 1922 yılında vefat etmiş ve İpsala'nın Koyunyeri köyüne gömülmüştür.
Sert güreşleri nedeniyle "Gaddar Aliço" olarak ta anılmaktadır.

Kırkpınar Oyunları'nın Özellikleri

Kırkpınar güreş oyunları belli kurallar bütünüyle bir özellik arz eder. Bu özellikler Yenme ve Yenilme Biçimleri olarak bilinir:

Yenme ve Yenilme Biçimleri

Yağlı güreşlerde şu altı durum yenmenin ve yenilmenin işareti sayılır.
  1. Rakibi yerde çevirerek veya ayakta düşürerek SIRTÜSTÜ getirmek;
  2. Rakibi ayaklarından yakalayarak ve tepe üstü dikerek, yani ÇİVİYUKARI yaparak sırtını yere getirmek;
  3. Rakibi kıç üstü düşürerek veya arka üstü getirerek AÇIK DÜŞÜRMEK;
  4. Rakibi kucaklayarak ve ayaklarını yerden keserek en az üç adım taşımak, yani TARTARAK YENMEK;
  5. PES ETTİRMEK;
  6. Rakibin ayağından kispetin çıkması veya boydan boya yırtılmasıyla kıspet çıkarmak.

Labels:



comment closed